Kilimlerin Yapılışı
Görseller
Kilim, Türk el dokuma sanatlarından en önemlilerindendir. Günümüze kadar devamlılığını sürdürebilmiştir. El dokuması kilim denilince akla ilk Türk kilimleri gelmektedir. Bunun sebebi, göçebe Türklerin kilimi her yerde kullanabilmeleri ve dokumasının her yerde

yapılabilmesidir. Anadolu'da yün kilimler elde dokunur. Dünyanın en eski kiliminin, MÖ 5. yüzyıla ait Türk kilimi olduğu saptanmıştır. Kilim, Orta Asyadan süregelen göçebe yaşam biçiminin bir sonucu olarak, özellikle hayvancılıkla uğraşan göçebe Türk boyları günlük ihtiyaçları haline gelen portatif kıl çadır dokuma gereksinimlerinin yanında, zamanla gelişen dokuma kültürünün sonucu olarak ortaya çıkmıştır. Kilimin elle yapımı zordur. Kök boyası yüzyıllarca solmaz bu yüzden kilimin özüne uygun olarak, gelişen teknolojiye rağmen, Karatepe Kilimlerinde kök boyası kullanmaya devam edilmektedir. Anadolu'nun bir çok bölgesinde kilim dokunmaya devam etse de, koyun-keçi yünü ve kök boya kullanarak tamamen doğal ve elyapımı kilimler sadece bölgemizde dokunmaktadır.

Beyaz tiftik keçisi ve merinos koyun yünleri gerekli temizlik işlemlerinden sonra eğrilir ve kilim için gerekli incelik ve sağlamlıktaki saf ve beyaz iplere dönüştürülür. Bu işlemden sonra kilimlere gerçek dokusunu kazandıracak boyama işlemine geçilir. Boyama; mevsimsel bitki yaprakları, bitki kabukları ve bitki köklerinden faydalanılarak yapılır. Kök boya bitkilerinin mevsimsel bulunabilmesi ve mevsimlerin belli periyotlarına göre verdiği renklerin ve renk tonlarının değişmesi, standart bir renk skalası elde etmeyi zorlaştırırsa da, dokunan bir kilimin asla başka bir kilime benzememesinde temel etkeni oluşturur.

Boyama işlemi kök boya bitkilerinin (bkz. Kök Boya) beyaz organik ipliklerle beraber kaynatılmasıyla yapılır. Kaynatma işlemi sırasında kullanılan kök boyanın niteliği ve elde edilmek istenen renk tonuna göre 30-60 dk arasında sürer. Boyanan iplikler kurutulduktan sonra tekrar yıkanır ve dokumaya hazır hale gelir.

Kilim tezgahlarında temel ip sıralarını, renkli ipler ve düğümlerle ve kirkit kullanarak başlayan birleştirme işlemi, kilim dokuyucusunun o zamandaki sosyal durumunu ve hayattan beklentilerini de motiflerinde ifade eder. Bu motiflerden bazıları:

    
Dokuyucu bayan aslan gibi güçlü bir beyle evlenmeyi istemektedir.Aşkı ve sevgiyi - sevgiliyi vurgulamaktadır.
    
Genç bayanlar dokur. Takıyı (küpeyi) istemekte ve artık evlilik çağına geldiğini aileye bildirmektedir.Dokuyucu genç bayan olup çadır hayatından kurtulup, iki katlı evlere gelin gitmeyi arzulamaktadır.
    
Düğünü olacak genç kızların, düğünlerine çok sayıda insanın (seymenin) gelmesini arzu ettiğinin motiflere dökülmüş yansıması...Genç kızın düzenli ve intizamlı olduğu vurgulanmaktadır.
    
Parlaklığı ve dünya sıkıntılarından arınmayı simgelemektedir.Evli bayanların dokuduğu motif olup, doğurganlığı simgelemektedir. Beylikler döneminde kalabalık ailelerin obaya genellikle hakim olduğunu düşünen bayan çok çocuk doğurup obaya hakim olmayı beyine mesaj vermektedir.
    

 

Kültürümüzde kilim dokumak yöre kadının günlük yaşamdaki işleri arasında sayılmaz. Dokuma sadece kadının günlük işlerden arta kalan zamanlarda kendi duygularını ifade, umutlarını resmedebilmek için ve çoğunlukla dinlenme saatlerinde dokunur. Kilim dokumak zahmetli bir iştir. Günlük 8 saat kilim dokuyan usta bir dokuyucu en çok 3000 cm² (0,3 m²) civarında kilim dokuyabilir.